سلطان محمد ميرزا قاجار
99
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
خيلى باصفايى دارد . تماشاخانه و فراموشخانه هم در اين محله هست . قهوهخانههاى عالى بسيار خوب باصفاى باغچهدار ، دارند كه عصرها مرد و زن به جهت گشت و تفرج به آنجاها مىروند . كالسكههاى مردم تماشايى روز و شب در حركت است . در اين محله مثل خود اسلامبول ، شبها مردم از تماشا و گشت ممنوع نيستند . چراغهاى گاز در كوچه و بازارها روشن است . [ 54 آ ] يك دو محل شبها تا نصف شب موزيكان « 13 » مىزنند . مردم ، زن و مرد دستهدسته مشغول عيش و تفرجاند . لكانتههاى خوب در اين محله بهجهت غذا خوردن مردم ساخته شده است . همه آيينه و سنگ مرمر با اسبابهاى بسيار ممتاز . همهكس از اعلى و ادنى به آن لكانتهها مىروند . ساختمانهاى اسلامبول بناى عمارات اين ولايت از سنگ و آجر و چوب است . بيشتر از عمارات تخته و چوب است ولى خوشوضع ، دو سه مرتبه [ و ] مشرف بر كوچه . سرو بسيارى بر سر قبرهاى اين شهر كاشته شده است . اصل زمين ولايت هم پست و بلند است . به اين جهت بيشتر از بناها نمايان است . خيلى باشكوه بهنظر مىآيد . در هر محلى كه جاى مستعدى است عمارات دولتى بسياربسيار اعلى در داخل و خارج اين ولايت ساخته شده است . بناهاى دولتى و سلطنتى ازجمله ، عمارتى سلطان عبد المجيد خان در كنار دريا ساخته است ؛ همه از سنگ مرمر ، همه منبت ، سه چهار مرتبه [ و ] ستونهاى مرمر زياد دارد . گويا [ 54 ب ] بهتر از اين عمارت در كمتر جايى باشد . اطرافش درياست و باغ . « 14 » چراغهاى اين عمارت از گاز است . همه شب چراغ زياد اطراف اين عمارت تا
--> ( 13 ) . واژهء تركى مأخوذ از فرانسه و به معنى همان موزيك و موسيقى است . ( فرهنگ معين ، ج 4 ) . ( 14 ) . مقصود عمارت بشكداش ( - بشيكتاش ) است كه : « سلطان حاليه و خانوادهء سلطنت در آنجا مىنشينند و از بناهاى سلطان عبد المجيد خان است » . ( سفرنامهء فراهانى ، ص 112 ) .